Congres 15 en 16 november 2008: Programma
Korte weergave: (Het uitgebreide programma vindt u onderaan deze pagina)
Zaterdag 15 november 2008
10.00 - 11.00 Aankomst, inchecken, koffie
11.00 - 12.15 Werkgroep Nunspeet / Toonladders en oefeningen: “Een last of een lust?”
12.15 - 13.30 Lunchpauze
13.30 - 14.30 Algemene ledenvergadering
14.30 - 15.15 Prof. Dr. med. Christoph Wagner en Ulrike Wohlwender / “Die Hand am Klavier”
15.15 - 15.45 Theepauze
15.45 - 16.30 vervolg Prof. Christoph Wagner / Ulrike Wohlwender
16.30 - 17.45 Sander Sittig / Schilderijen op een tentoonstelling
18.15 - 20.00 Diner
20.00 - 20.30 Frans Schreuder / Inleiding op het avondprogramma
20.30 - 22.00 Henk Mak van Dijk / 'De oostenwind waait naar het westen- over Indische componisten en Indische composities'
Zondag 16 november 2008
10.00 - 11.15 Frans Schreuder / Haydns klaviermuziek 'revised' en 'revisited'
11.15 - 11.45 Koffiepauze
11.45 - 13.00 Robert Vermeulen en Tilmar Junius / Groove en improvisatie - workshop
13.00 - 14.20 Lunchpauze
(de oorspronkelijk gemelde bijdrage om 14.20 uur van Mila Baslawskaja komt helaas te vervallen en is vervangen door onderstaande bijdrage)
14.20 - 15.30 Olga de Kort-Koulikova / 'Pianomuziek voor kinderen' van Samuil Maykapar
15.30 - 16.00 Theepauze
16.00 - 16.45 Arielle Vernède / "Images" van Claude Debussy
Zaterdag 15 november 2008
10.00 - 11.00 Aankomst, inchecken, koffie
11.00 - 12.15 Werkgroep Nunspeet
Toonladders en oefeningen: “Een last of een lust?”
De werkgroep die het congres dit jaar heeft voorbereid bestaat uit de bestuursleden Flor Verhey, Hetty Floors en Joop Albracht
Na een korte inleiding door Coosje de Wit over toonladders bij de graadexamens, volgt een uitwisseling van praktijkervaringen en ideeën met de zaal. Ter demonstratie zullen een aantal jonge leerlingen van de Muziekschool Noord-West Veluwe aanwezig zijn, leerlingen van collega Inez Duchateau. Een uitgelezen kans op een creatieve gedachtenwisseling tussen privé-docenten, muziekschooldocenten en conservatoriumdocenten van verschillende generaties en achtergronden.
12.15 - 13.30 Lunchpauze
13.30 - 14.30 Algemene ledenvergadering
14.30 - 15.15 Prof. Dr. med. Christoph Wagner / Ulrike Wohlwender
“Die Hand am Klavier”
De individuele eigenschappen van de hand begrijpen en beoordelen
Dankzij onze handen kunnen wij piano spelen. Maar, waar gaat het eigenlijk precies over, als wij het over 'de hand' hebben? Een antwoord op deze vraag geeft Christoph Wagner in zijn boek: “Hand und Instrument - Musikphysiologische Grundlagen, Praktische Konsequenzen”, verschenen in 2005 (Internet: www.hand-und-instrument.de). Hierin is samengevat wat een musicus over de hand moet weten. Handen van musici verschillen nogal van elkaar en deze verschillen hebben behoorlijke consequenties voor de muziekopleiding en de latere uitoefening van het vak. In zijn voordracht zal Christoph Wagner laten zien hoe handen systematisch en betrouwbaar beoordeeld kunnen worden om zo tot individuele conclusies te komen voor opleiding en preventie van klachten. Een eenvoudige methode daarvoor is de “Pragmatische Handeinschätzung” die in ”Hand und Instrument” kort beschreven wordt. Ulrike Wohlwender zal dit nader toelichten en met behulp van eigen “case-studies” de praktische waarde van deze methode duidelijk maken.
Prof. Dr. med. Christoph Wagner studeerde geneeskunde en muziek en deed sinds 1964 muziekfysiologisch onderzoek aan het “Max-Planck-Institut für Arbeitsphysiologie” te Dortmund. Van 1974 tot 1993 was hij hoofd van het “Institut für Musikphysiologie der Hochschule für Musik und Theater Hannover”. Met de oprichting hiervan lukte het in Europa voor het eerst muziekfysiologisch onderzoek en onderwijs in een conservatorium te integreren.
Ulrike Wohlwender is hoofd van de afdeling piano aan de “Musikschule Lampertheim” (Südhessen) en is docente voor pianomethodiek aan het conservatorium te Mannheim. Tevens heeft zij meerdere muziekpedagogische publicaties op haar naam staan.
(Internet: www.1-2-3-klavier.de)
15.15 - 15.45 Theepauze
15.45 - 16.30 vervolg Prof. Christoph Wagner / Ulrike Wohlwender
16.30 - 17.45 Sander Sittig
Schilderijen op een tentoonstelling
Modest Petrovitsj Moessorgski componeerde zijn Schilderijen op een tentoonstelling in 1874 naar aanleiding van de dood van zijn vriend, de architect/ontwerper Viktor Hartman. De eerste zeventig jaar na het ontstaan van het stuk werd het weinig gespeeld; pianisten vonden het onpianistisch en het publiek wist ook niet goed raad met de onopgesmukte, bijna primitieve stijl van Moessorgski. Pas sinds enkele decennia is het werk tot de pianistische 'canon' gaan behoren, waarmee niet gezegd is dat het daarmee volledig begrepen wordt.
Zelfs de titel van het werk geeft al aanleiding tot foutieve interpretatie, ook de titels van een aantal delen van deze 10-delige suite worden dikwijls fout aangeduid, waarmee aan de essentie van Moessorgski's meesterwerk voorbij wordt gegaan. Een pianist die 'het oude kasteel' in zijn programma schrijft in plaats van 'il vecchio castello' kan niet verwachten dat het publiek ook begrijpt waarom de muziek in Siciliano-ritme is gecomponeerd. Hoeveel mensen zullen trouwens nog steeds denken dat het een orkestwerk is? Toch is de versie die men op Classic FM hoort een bewerking die Ravel, een componist met weinig affiniteit met Russische muziek, bijna een halve eeuw later maakte. Sander Sittig zal in zijn lecture-recital deze kwesties verduidelijken, op de vele relaties tussen schilderij en muziek ingaan en natuurlijk de Schilderijen op een tentoonstelling laten horen.
Sander Sittig is pianist en docent kamermuziek/correpetitor aan het Rotterdams Conservatorium. Hij treedt als solist op en tevens in diverse kamermuziekbezettingen, waaronder duo's met de violisten Yvonne Smeulers, Liza Ferschtman en Berent Korfker. Hij werkt mee aan The International Holland Music Sessions, Suonarte Masterclasses (Reggio Emilia, Italië), het Internationaal Vioolconcours Sion-Valais (Zwitserland) en het Rachmaninov Concours (Sint Petersburg). In 2006 verscheen van zijn hand een Cd van 'Schilderijen op een tentoonstelling'.
18.15 - 20.00 Diner
20.00 - 20.30 Frans Schreuder
Inleiding op avondprogramma
Frans Schreuder, zelf geboren en opgegroeid in Nederlands-Indië, zal vertellen over zijn bijdrage aan het boek ‘De Oostenwind waait naar het Westen’. Hij schreef een algemene inleiding over de klassieke muziek in Indië. Een en ander wordt gelardeerd met klank- en beeldmateriaal.
20.30 - 22.00 Henk Mak van Dijk
'De oostenwind waait naar het westen- over Indische componisten en Indische composities'
Henk Mak van Dijk neemt u terug in de tijd, naar Nederlands-Indië, en vertelt over Nederlandse componisten die daar woonden en werkten. Zij stonden in twee werelden: enerzijds waren zij geworteld in een westerse muziektraditie en maakten ze deel uit van de westerse muziekwereld, anderzijds zochten zij naar nieuwe wegen van componeren en maakten daarbij gebruik van elementen uit de gamelanmuziek. Na een korte schets over de internationale belangstelling voor exotiek in de westerse muziek komen in deze lezing aan de orde de fascinerende levensverhalen en composities van onder meer Constant van de Wall, Paul Seelig, Linda Bandara en Dirk Fock. Henk zal uitleg geven over hun werk en Indische piano- en liedcomposities laten horen. De afbeeldingen afkomstig uit het Nederlands Muziek Instituut vormen hierbij een fraai exotisch decor.
Henk Mak van Dijk werkte na het behalen van zijn solistendiploma piano in Den Haag geruime tijd als pianist op het conservatorium van Yogyakarta in Indonesië en gaf concerten op Java en Sulawesi. Hierna was hij een aantal jaren verbonden aan de conservatoria van Rotterdam en Den Haag, waar hij intensief kamermuziek speelde en zangers begeleidde.
I.s.m. het Nederlands Muziek Instituut in Den Haag schreef Mak van Dijk het boek ‘De Oostenwind waait naar het Westen, over Indische componisten en Indische composities, 1898-1945’. (KITLV Press, 2007)
Zondag 16 november 2008
10.00 - 11.15 Frans Schreuder
Haydns klaviermuziek 'revised' en 'revisited'
Tegenwoordig, met alle studies, kennis, oertekstuitgaven en zelfs complete opnamen, is het moeilijk voor te stellen dat lange tijd nauwelijks belangstelling bestond voor de pianomuziek van Joseph Haydn. Zelfs tot na de Tweede Wereldoorlog klonk de pianomuziek van de Weense Klassieken - hoewel beperkt - in de huiskamer, maar praktisch niet in de concertzaal. Tot dan was het recitalrepertoire sterk 'overvleugeld' door de romantische negentiende eeuw. Alleen Beethoven vond genade: hij was het onaantastbare genie, de norm. Schubert beheerste de sonatevorm niet, Mozart gold als Beethovens begaafde voorloper, voor wie Haydn weer een opstapje betekende in de pianoles, niet meer. Haydn was het stiefkind dat het langst op erkenning en herwaardering heeft moeten wachten. Aan de vooravond van het komende herdenkingsjaar - Haydn stierf in 1809 - luisteren wij naar historische opnamen van pioniers en andere 'lansbrekers', zoals Wanda Landowska, Edwin Fischer, Lili Kraus, Malcolm Frager, Paul Badura-Skoda, Ingrid Haebler. Zij spelen uit het pianoconcert in D, de variaties in f en delen uit sonates.
Frans Schreuder was jarenlang hoofd van de afdeling piano en leraar pianomethodiek en uitvoeringspraktijk respectievelijk aan de muziekschool en het conservatorium van Rotterdam. Hij is bestuurslid van EPTA en redactielid van het Piano Bulettin geweest. Hij was mede-oprichter van EPTA-Nederland en initiator van het EPTA Documentatie Centrum (EDC). Frans Schreuder is erelid van EPTA
11.15 - 11.45 Koffiepauze
11.45 - 13.00 Robert Vermeulen en Tilmar Junius
Groove en improvisatie - workshop
In de meeste niet-klassieke Westerse muziek speelt timing en ritme een andere rol dan in klassieke muziek. In zijn workshop toont Robert Vermeulen enkele eenvoudige manieren die als 'startpunten' voor groove en improvisatie kunnen dienen. Onderwerpen: improvisatie over de klassieke cadens I-IV-V-I en het neerzetten van een eenvoudige groove met improvisatie-gedeeltes. Aan de hand van de muziek die ter plekke ontstaat, kan een rondleiding langs diverse mogelijkheden volgen. Natuurlijk krijgt iemand uit de zaal de gelegenheid om 'on stage' te ervaren hoeveel speelplezier en mogelijkheden er kunnen ontstaan. Wie durft?
Jazzpianist Robert Vermeulen was leider van het Amsterdam Jazz Quintet (4 Cd's) en speelde o.a. met Chet Baker en Jesse van Ruller. Hij speelt nu in Ugly Beauty, met muziek van Thelonious Monk en Misha Mengelberg en is co-leader van Talking Cows. Hij ontwikkelde zich daarbij van meer traditionele bebob-jazz naar vrijere vormen van improvisatie. Als docent Jazz&Pop Piano is hij verbonden aan het ArtEZ/Arnhem. website: www.talkingcows.nl
Bij het spelen van jazz geldt zowel voor amateurs als voor professionals dat het spelen in bands en het ontwikkelen van een eigen aanpak van de muziek belangrijke onderdelen zijn. Voor veel mensen zijn dit zelfs de belangrijkste redenen om jazz te spelen. Centraal in deze workshop van Tilmar Junius staan twee facetten van de jazzpianoles die hiermee nauw verbonden zijn; het opbouwen van een zo groot mogelijke zelfwerkzaamheid en het stimuleren van een persoonlijke smaak van de leerling. Aan de orde komen onder meer het verband tussen deze twee facetten en hoe hieraan vorm gegeven kan worden bij het lesgeven aan verschillende typen leerlingen. De grote invloed die de leerling hierbij heeft op het verloop en de inhoud van de les en de allesbepalende rol die groove en improvisatie hebben staan garant voor dynamische en verrassende lessen.
Tilmar Junius is als pianist actief met eigen groepen en is een veel gevraagd freelancer. Daarnaast is hij initiator van diverse jazzeducatieprojecten (zuidhollandjazz.nl). Met het Tilmar Junius Trio nam hij twee Cd's op. Verder maakt hij maakt vast deel uit van 'Wim Bronnenberg Connected' en Quinteto Tango Extremo. Tilmar studeerde jazzpiano aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag bij Rob van Bavel, Rob van Kreeveld en Frans Elsen. Lessen klassiek piano volgde hij o.a. bij Albert Brussee. Tilmar is als docent verbonden aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag en ArtEZ/Zwolle. Internet: www.tilmarjunius.com
13.00 - 14.20 Lunchpauze
14.20 - 15.30 Olga de Kort-Koulikova
(de oorspronkelijk gemelde bijdrage om 14.20 uur van Mila Baslawskaja komt helaas te vervallen en is vervangen door onderstaande bijdrage)
'Pianomuziek voor kinderen' van Samuil Maykapar
Naar aanleiding van het in het Piano Bulletin gepubliceerde artikel over de pianomuziek van Samuil Maykapar (1867-1938) ontstond er een zekere belangstelling voor de werken van deze in Nederland nog weinig bekende componist. In Rusland nemen zijn pianocycli, solo- en quatre-mains stukken al jaren een belangrijke plaats in bij het piano-onderwijs aan beginnende spelers. Tijdens deze muzikale presentatie maken de toehoorders kennis met de werken uit Maykapars pianocycli “Birjulki”, “Kleine noveletten”, “20 preludes” en “Eerste stappen”. Tevens krijgen ze de mogelijkheid om de nieuwste Russische uitgaven van Maykapars muziek te bekijken.
Olga de Kort-Koulikova werd geboren in Istra (Moskou). Ze studeerde piano en cultuurwetenschappen in Rusland en journalistiek in Frankrijk. Sinds 1998 woont en werkt ze in Nederland. Inmiddels heeft ze hier haar studies aan het Utrechts Conservatorium afgerond en is bezig met haar eindscriptie voor diploma master muziekwetenschap aan de Universiteit Utrecht. Ze treedt op als pianiste en organiste en is tevens actief als pianobegeleider, koordirigent en muziekjournalist. Sinds 2007 is zij secretaris van het EPTA Documentatie Centrum (EDC).
15.30 - 16.00 Theepauze
16.00 - 16.45 Arielle Vernède
"Images" van Claude Debussy
Onlangs verscheen een Cd van de hand van de Nederlandse pianiste Arielle Vernède met werken van Debussy onder de titel “Images”. Deze werd ook in het laatste Pianobulletin besproken. Een aantal van deze “Images” zal zij hier inleiden, toelichten en presenteren, waaronder de minder bekende “Images oubliées”. Met name aspecten als licht en donker, alsmede het fenomeen reflectie zullen hierbij aan de orde komen, maar ook de mogelijke inspiratiebronnen voor deze werken.
Arielle Vernède werkte na haar studies aan het Konininklijk Conservatorium te Den Haag mee aan vele kamermuziekconcerten en Cd-opnames. Tegenwoordig treedt zij voornamelijk op in solorecitals in binnen- en buitenland met, naast het klassieke repertoire, ook regelmatig werken uit de 20ste en 21ste eeuw. In de pers verschenen lovende kritieken voor haar solo-Cd's met werken van Schumann en Szymanowski.
