Congres 13 en 14 november 2010: Programma
Korte weergave: (Het uitgebreide programma vindt u onderaan deze pagina)
Zaterdag 13 november 2010
09.30 - 10.30 Aankomst, inchecken, koffie
10.30 - 11.30 Henkjan Honing: Iedereen is muzikaal
11.30 - 12.00 Uitreiking EPTA Methodiekprijs
12.15 - 13.30 Lunchpauze
13.00 - 14.45 Steven Faber: Pianodocent: tussen traditie en toekomst
14.45 - 15.15 Theepauze
15.15 - 16.30 Rian de Waal: Metamorfoses; de kunst van de virtuoze romantische pianotranscriptie
16.30 - 17.45 Algemene ledenvergadering
18.00 - 19.45 Diner
20.00 - 21.30 Discussiegroepen
Zondag 14 november 2010
10.00 - 11.15 Frans Schreuder: Zo kon het ook: Schumann en Chopin in historische opnamen
11.15 - 11.45 Koffiepauze
11.45 - 12.45 Johan Hofmann: Van improvisatie naar compositie, basso continuo in de 18e eeuw
12.45 - 14.00 Lunch
14.00 - 15.15 Luc Vaes: Gebruik en voorgeschiedenis van extended techniques in pianomuziek
15.15 - 15.45 Theepauze
15.45 - 16.45 Job ter Haar: Rubatospel bij Chopin en tijdgenoten
Uitgebreide weergave:
Zaterdag 13 november 2010
09.30 - 10.30 Aankomst, inchecken, koffie
10.30 - 11.30 Henkjan Honing
Iedereen is muzikaal
In deze lezing laat Henkjan Honing zien dat de meeste luisteraars muzikaler zijn dan ze zelf denken. Ze kunnen allemaal meeklappen op de maat van muziek; ook het herkennen van een liedje is voor de meesten geen probleem. Maar hoe vanzelfsprekend is dat eigenlijk? En wat heeft het met muzikaliteit te maken?
Recente onderzoeksresultaten tonen aan dat pasgeboren baby's gevoel hebben voor ritme, dat kleuters maat kunnen houden, en dat volwassenen een feilloos gevoel voor timing hebben. Iedereen is zijn eigen muzikale expert; zijn geheugen, zijn emoties en zijn verwachtingen zijn z’n klankkast.
Henkjan Honing studeerde in Utrecht, Stanford en London en is als KNAW-Muller hoogleraar muziekcognitie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft zich doen kennen als een gepassioneerd voorvechter van dit nieuwe interdisciplinaire vakgebied, dat ons fundamentele inzichten verschaft in de rol van perceptie, emotie, geheugen, aandacht en verwachting in het luisteren naar muziek.
11.30 - 12.00 Uitreiking EPTA Methodiekprijs
Voor de tweede maal zal de EPTA Methodiekprijs uitgereikt worden aan een aankomend collega van één van de Nederlandse Conservatoria. De winnaar krijgt een bronzen beeldje en een geldprijs. Zo mogelijk zal hij of zij een korte voordracht geven.
12.15 - 13.30 Lunchpauze
13.00 - 14.45 Steven Faber
Pianodocent: tussen traditie en toekomst
De samenleving verandert, subsidiestromen veranderen of verdwijnen, de betekenis van kunstbeoefening door amateurs en professionals staat onder druk. Als piano-docent aan een instituut, bij een collectief, of als ZZP’er willen we onze conservatoriale verworvenheden koesteren en overdragen. Maar is er nog voldoende toekomst voor de traditionele pianoles? Er vinden voortdurend veranderingen plaats in bijvoorbeeld repertoire, educatie en mentaliteit. Conservatoria spelen in op de situatie en moderniseren hun curricula, vakverenigingen organiseren symposia, instituten bieden cursussen aan. Waar liggen mogelijkheden en hoe vermijden we valkuilen?
Steven Faber is als correpetitor, liedbegeleider en docent partituurspel, bijvak piano en methodiek verbonden aan het ArtEZ Conservatorium te Zwolle en Arnhem. Als pianodocent werkt hij ook aan het centrum voor kunsteducatie Quintus te Kampen. Zijn opleiding daartoe volgde hij aan de conservatoria van Zwolle en Utrecht. Na zijn eindexamen te Utrecht studeerde hij verder bij Tan Crone.
Naast concerten met instrumentale ensembles geeft hij vooral recitals met zangers. Met de sopraan Clara de Vries en de klarinettist Gerard Zuyderhoff vormt hij het Midas Ensemble. Dit kamermuziekensemble treedt veelvuldig op in Nederland en maakte diverse tournees naar Frankrijk, Duitsland, Korea, Singapore en Indonesië. Regelmatig wordt Steven gevraagd voor het uitvoeren van nieuwe muziek en werken voor koor en piano. Speciale aandacht heeft hij voor kleinschalig muziektheater. Hij speelde in diverse producties zowel voor als achter de schermen en in 2011 zal van zijn hand een bewerking het licht zien van ‘De Sneeuwkoningin’ van Daan Manneke.
14.45 - 15.15 Theepauze
15.15 - 16.30 Rian de Waal
Metamorfoses; de kunst van de virtuoze romantische pianotranscriptie
Met de focus op de interpretatie en transcriptie van grote pianovirtuozen zoals Liszt, Busoni, Godowsky, geeft Rian de Waal een overzicht van het Gouden Tijdperk van de pianistiek, de periode vanaf 1830 tot het begin van de twintigste eeuw. Aan de hand van voorbeelden van arrangementen, parafrasen en transcripties zal hij proberen tot een dieper inzicht te komen in de kunst van een aantal van de grootste artiesten uit het pianistische verleden.
Na zijn studies in Amsterdam volgde Rian de Waal meestercursussen bij onder anderen Leon Fleisher en Rudolf Serkin en ontstonden contacten met andere klaviergrootmeesters van die generatie, zoals Jorge Bolet en Earl Wild. In 1983 was hij prijswinnaar op het prestigieuze Koningin Elisabeth Concours in Brussel. Sindsdien is hij te beluisteren op vele belangrijke podia van Europa, Noord-Amerika en het Verre Oosten in recitals, als solist met orkest of in kamermuziekverband. Rian de Waal was regelmatig te horen en te zien op radio en televisie en maakte vele CD-opnamen met werken van onder anderen Mendelssohn, Brahms, Tsjaikovski, Godowsky en Liszt.
Hij was de initiatiefnemer van het Rhijnauwen Kamermuziek Festival in Bunnik, dat in juni 2008 overgegaan is in het Kamermuziek Festival op Kasteel Amerongen. Sinds 2006 is hij artistiek leider van het Peter de Grote Festival in Groningen. Tevens doceert hij hoofdvak aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag.
Rian de Waal heeft een grote fascinatie voor het fenomeen transcriptie. Al op jonge leeftijd wierp hij zich op als pleitbezorger van dit genre.
16.30 - 17.45 Algemene ledenvergadering
18.00 - 19.45 Diner
20.00 - 21.30 Discussiegroepen
Dit jaar zullen op de zaterdagavond wederom discussie c.q. brainstormgroepen geformeerd worden. Centraal zullen o.a. staan de ontwikkelingen die plaats vinden in het werkveld: verbreding, verdieping, verschraling/vervlakking, ten gevolge van wensen/eisen van de subsidiënt, het instituut, de leerling en/of de docent.
Zondag 14 november 2010
10.00 - 11.15 Frans Schreuder
Zo kon het ook: Schumann en Chopin in historische opnamen
In dit herdenkingsjaar horen wij in deze lezing over de connectie Schumann – Chopin. Voorbeelden van historische speelstijlen beluisteren we bij pianisten als Cortot, Friedman, Brailowsky, Horowitz en nog van een leerling van Clara Schumann, Fanny Davies.
Twee andere historische aspecten zijn de klank van de Erardvleugel en de later ontdekte deeltjes van Schumanns Jugendalbum, uitgegeven en gespeeld door Jörg Demus. Ook van Chopin zijn er muziekvoorbeelden van eenvoudiger speelniveau. Bij de geluidsfragmenten zal het notenbeeld worden geprojecteerd.
Frans Schreuder is binnen onze gelederen een oude bekende. Hij was medeoprichter en bestuurslid van EPTA Nederland en initiator van het EPTA Documentatie Centrum (EDC). Ook was hij redactielid van het Piano Bulletin en inmiddels is hij benoemd tot erelid van de EPTA. Schreuder was verbonden aan de muziekschool en het conservatorium van Rotterdam, respectievelijk als leraar en hoofd van de pianoafdeling, leraar methodiek en uitvoeringspraktijk.
Dit jaar verzorgde hij voor de website “De Tweede Wereldoorlog in muziek” het gedeelte over Nederlands- Indië (www.wo2-muziek.nl). Over dit onderwerp schreef hij in “Gestrand in Indië, muziek en cabaret in gevangenschap”.
11.15 - 11.45 Koffiepauze
11.45 - 12.45 Johan Hofmann
Van improvisatie naar compositie, basso continuo in de 18e eeuw
Veel composities uit vroeger eeuwen hebben hun directe oorsprong in improvisatie. Sterker nog, musici betrokken hun kennis over harmonieleer, hun gevoel voor verhoudingen en het listig omgaan met omspelingen direct vanuit de speelpraktijk van de basso continuo.
In de presentatie van Johan Hofmann zal deze werkwijze al spelend nieuw leven worden ingeblazen. Getoond zal worden hoe vanuit een simpele bas met wat cijfers een volledige compositie in diverse historische stijlen kan ontstaan.
Het repertoire van de clavecinist Johan Hofmann omvat zowel de 16e, 17e en 18e eeuw als werken uit de avant-garde. Naast optredens in verschillende Europese landen en de Verenigde Staten is hij in Nederland veelvuldig te gast bij diverse ensembles en orkesten en concerteert hij met solisten en kamermuziekensembles. Zijn eigen ensemble "Occhio di Falcone" (met grachtenfestival prijswinnares Judith van Wanroij, Bert Honig en Susanne Braumann) is recentelijk geboekt voor een concertserie van het Netwerk Oude Muziek. Hij is ook als dirigent aktief en maakte meerdere CD-opnamen (waaronder bij zijn eigen label ENIGMA). Tevens doceert hij aan de conservatoria van Groningen en Amsterdam en geeft hij masterclasses en cursussen in binnen- en buitenland.
12.45 - 14.00 Lunch
14.00 - 15.15 Luc Vaes
Gebruik en voorgeschiedenis van extended techniques in pianomuziek
De term “extended techniques” mag dan al genoegzaam in gebruik zijn onder uitvoerende musici, de kennis ervan laat dikwijls nog veel te wensen over, getuige o.a. de weerstand van professionelen op en naast het podium tegen de praktische toepassingen van deze speelwijzen. Grondig onderzoek over de extended techniques in het piano repertoire – wat leidde tot een doctorale promotie in december 2009 – heeft naast enkele verrassende theoretische inzichten ook een bijzonder rijke geschiedenis blootgelegd en vele uitvoeringspraktische knelpunten weggewerkt. Aan de hand van live uitgevoerde composities zal Luk Vaes een evolutie van zowat driehonderd jaar demonstreren, tegelijk ingaand op het omgaan met de typische uitdagingen die deze technieken kunnen stellen, inclusief de integratie in het muziekonderwijs.
Luk Vaes studeerde bij Cl.A.Coppens, Aloys Kontarsky, Yvonne Loriod, Olivier Messiaen en Yvar Mikhashoff en won verschillende wedstrijden en prijzen voor nieuwe muziek in België, Italië, Duitsland en de VS. Binnenlandse en buitenlandse componisten droegen werk aan hem op en hij was te gast op vooraanstaande internationale muziekfestivals. Op zijn repertoire staan - naast klassiekers uit de laatste drie eeuwen - ook programma's gewijd aan muziektheater, verschillende integralen en een acht uur durend marathonoverzicht van de Amerikaanse pianomuziek. Zijn CD met premières van Mauricio Kagel (Winter & Winter) werd beloond met negen internationale prijzen. Behalve lezingen in binnen- en buitenland en artikelen over 20ste-eeuwse muziek, is Luk Vaes ook concertorganisator. Hij is tevens opnameleider bij Mode Records en Studio Steurbaut. Daarnaast geeft hij meestercursussen en was actief als begeleider voor o.a. André Gertler en Thomas Quasthoff.
15.15 - 15.45 Theepauze
15.45 - 16.45 Job ter Haar
Rubatospel bij Chopin en tijdgenoten
Over het rubato van Chopin is in de loop van bijna twee eeuwen een kleine bibliotheek volgeschreven. Talloze pianisten hebben geclaimd dat zij (en vaak: alleen zij!) het "geheim" van het Chopin-rubato kenden en het konden toepassen. Was Chopin uniek in zijn gebruik van rubato, of stond hij wat dat betreft in een lange traditie? Waarin verschilde hij van zijn tijdgenoten? En wat bedoelt men nu eigenlijk precies met "rubato"?
In deze voordracht belicht Job ter Haar het onderwerp van diverse kanten: bronnen van voor en na de tijd van Chopin komen aan bod, verschillende soorten tempovrijheid worden onder de loep genomen, en we kijken over de grenzen van het toetsenbord naar vocale tradities, oorlog in de opera en slaapwandelende violisten.
Job ter Haar (1964) studeerde cello aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag. Tijdens zijn studie ontstond zijn belangstelling voor historische instrumenten en uitvoeringspraktijk. Met Musica ad Rhenum en de Van Swieten Society nam hij een groot aantal Cd’s op, die zich kenmerken door het gebruik van authentieke tempi en tempovrijheid. Sinds een aantal jaren verdiept hij zich meer en meer in de klassieke en romantische stijl; vooral het gebruik van vroeg-negentiende eeuwse expressiemiddelen heeft zijn belangstelling. Naast zijn concertpraktijk is Job ter Haar ook actief als begeleider van Artistic Research aan de Masters-opleiding van het conservatorium van Rotterdam.
